Wolfgang Beltracchi: de meestervervalser die een eigen kunstgeschiedenis schreef

Wolfgang Beltracchi (geboren in 1951 in Höxter, Duitsland) geldt als een van de meest succesvolle meestervervalsers van de twintigste eeuw. Samen met zijn vrouw Helene bracht hij tientallen schilderijen op de markt die zogenaamd gemaakt waren door expressionisten en surrealisten als Max Ernst, Heinrich Campendonk, Max Pechstein, Fernand Léger en Kees van Dongen. De opbrengst liep in de tientallen miljoenen euro's.

Geen kopieën, maar verloren meesterwerken

Wat Beltracchi anders maakte dan de meeste vervalsers: hij kopieerde vrijwel nooit een bestaand schilderij. Hij bestudeerde het werk, de materialen en de biografie van een kunstenaar zo grondig dat hij 'ontbrekende' werken kon schilderen: doeken waarvan bekend was dat ze ooit bestonden, maar die als verloren golden. Veilinghuizen, galeries en zelfs gerenommeerde experts lieten zich overtuigen. Zo verklaarde Max Ernst-kenner Werner Spies meerdere vervalsingen voor echt.

De verzonnen collectie Jägers

Een overtuigende herkomst is voor een vervalser minstens zo belangrijk als het schilderij zelf. Het echtpaar verzon daarom de 'Sammlung Werner Jägers': de collectie van Helenes grootvader, die tijdens het nazibewind veilig zou zijn gesteld. Helene poseerde, verkleed als haar eigen grootmoeder, voor een zwart-witfoto met een oude camera, met op de achtergrond kleine versies van de vervalste schilderijen. Ook plakten ze nagemaakte etiketten van de Duitse kunsthandelaar Alfred Flechtheim op de achterkant van de doeken.

Ontmaskerd door titaanwit

Het einde kwam via het schilderij Rotes Bild mit Pferden, zogenaamd van Heinrich Campendonk uit 1914. Het werd in 2006 geveild voor bijna 2,9 miljoen euro. De koper liet het doek onderzoeken en daarbij bleek dat de verf titaanwit bevatte: een pigment dat in 1914 nog niet in deze vorm beschikbaar was. In 2010 werden Wolfgang en Helene Beltracchi gearresteerd.

Rechtszaak en straf

In 2011 werd Beltracchi in Keulen veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf; Helene kreeg vier jaar. Het proces ging uiteindelijk over veertien vervalsingen, maar Beltracchi verklaarde zelf honderden werken te hebben gemaakt. Een groot deel daarvan zou nog altijd in collecties en musea hangen. Hij zat zijn straf grotendeels uit in een open inrichting en werkte daarna weer als kunstenaar, dit keer onder eigen naam.

Van vervalser tot beroemdheid

Na zijn vrijlating werd Beltracchi een veelgevraagde gast in talkshows. De documentaire Beltracchi – Die Kunst der Fälschung (2014) maakte hem internationaal bekend. Net als bij Han van Meegeren en Geert Jan Jansen laat zijn verhaal zien hoe kwetsbaar de kunstmarkt is: een overtuigend verhaal en de handtekening van een expert wegen vaak zwaarder dan technisch onderzoek.

Lees ook

Overzicht: de beroemdste meestervervalsers · Han van Meegeren · Geert Jan Jansen · Eric Hebborn · Tom Keating · Elmyr de Hory · John Myatt · Meestervervalsers van Bert Voskuil · Kunstvervalsing van Noah Charney